HIV/AIDS inta lagu jiro uurka waa arrin caafimaad oo
muhiim ah oo saameyn ku leh caafimaadka hooyada iyo sidoo kale caafimaadka
ilmaha aan dhiman. Fahamka cawaaqibta, xulashooyinka daaweynta, iyo
tallaabooyinka ka hortagga ayaa lagama maarmaan u ah maareynta xaaladdan si wax
ku ool ah.
### Guudmar xanunka HIV/AIDS
HIV (Viraaska Difaaca Aadanaha ee Hoos U Dhaca) wuxuu
weeraraa nidaamka difaaca, taasoo ka dhigaysa mid adag in jirku la dagaallamo
infekshannada. Haddii aan la daaweyn, HIV wuxuu keeni karaa AIDS (Syndrome
Immunodeficiency Aquired), oo ah xaalad lagu garto nidaam difaac oo aad u
liita. Sanadihii u dambeeyay, malaayiin qof oo adduunka ku nool ayaa la nool
HIV, waxaana ka mid ah tiro weyn oo ah haweenka da'da uurka leh.
### Gudbinta HIV inta lagu jiro uurka
HIV waxaa lagu gudbin karaa hooyada ilaa ilmaheeda inta lagu
jiro uurka, dhalmada, ama naas-nuujinta. Haddii aan la faragelin, khatarta
gudbinta hooyada ilaa ilmaha (MTCT) waxay u dhaxayn kartaa 15% ilaa 45%. Si
kastaba, iyadoo la adeegsanayo daryeel caafimaad oo habboon, khatartaas waxaa
lagu yareyn karaa ka yar 1%.
### Muhiimadda Daryeelka Uurka
Daryeelka uurka ee joogtada ah ayaa aad muhiim u ah haweenka
uurka leh ee la nool HIV. Ogaanshaha hore iyo kormeerka caafimaadka joogtada ah
ayaa door muhiim ah ka ciyaara maareynta cudurka iyo yareynta khataraha.
Daryeelayaasha caafimaadka waxay si caadi ah u soo jeedinayaan:
1. *Tijaabinta HIV*: Waxaa lagu talinayaa in dhammaan
haweenka uurka leh la tijaabiyo HIV qayb ka mid ah daryeelka uurka. Ogaanshaha
hore waxay suurtogal u tahay faragelin waqtigeeda.
2. *Kormeerka qeyb ka mida unugyada dhiiga*: Tijaabadan
waxay ka caawisaa in la qiimeeyo xoogga nidaamka difaaca waxayna hagtaa
go'aanada daaweynta.
3. *Kormeerka Xaddiga Viral*: Kormeerka tirada HIV ee
dhiigga wuxuu caawiyaa in la go'aamiyo waxtarka daaweynta viruskan (ART).
### Daaweynta Xanunka
Dawadisu waa aasaaska
maareynta HIV inta lagu jiro uurka. Waxay ka kooban tahay isku-darka
daawooyinka HIV oo caawiya in la xakameeyo fayraska, taasoo u oggolaanaysa
shakhsiyaadka inay noolaadaan nolol dheer oo caafimaad leh. Haweenka uurka leh,
dawadani waxay leedahay ujeeddooyin badan:
1. *Yareynta Xaddiga Viral*: Iyadoo la yareynayo tirada HIV
ee dhiigga, dawadani si weyn ayaa hoos u
dhigta khatarta gudbinta fayraska ilmaha.
2. *Hagaajinta Caafimaadka Hooyada*: dawada waxay ka
caawisaa ilaalinta caafimaadka hooyada, iyadoo hoos u dhigaysa suurtagalnimada
infekshannada fursad leh iyo dhibaatooyinka kale ee la xiriira HIV.
3. *Ka Hortagga isu gudbinta hoyada iyo canuga*: Markii la
qaato sida loogu talagalay, dawadani waxay yareyn kartaa khatarta isugudbinta
ka yar 1%.
### Xulashooyinka Daaweynta La Taliyaa
Ururka Caafimaadka Adduunka (WHO) wuxuu soo jeedinayaa
xulashooyin gaar ah oo loogu talagalay haweenka uurka leh. Kuwani badanaa waxay
ka mid yihiin:
- *Ka Hortagga Isku-dhafka*: Sida (Dolutegravir (DTG)), oo
leh caqabaddo sare oo ka dhan ah iska caabinta oo loo arko midka la doorbido
inta badan haweenka.
Haweenka hore u qaadanayay dawada xanunkan ka hor uurka waa
inay la tashadaan daryeelka caafimaad si loo hubiyo in nidaamkooda daaweynta uu
ammaan yahay oo waxtar leh inta lagu jiro uurka.
### Tixgelinta Dhalmada
Habka dhalmada ee haweenka HIV-qaadayaasha waxay ku xiran
tahay arrimo badan, oo ay ku jiraan xaddiga fayraska hooyada waqtiga dhalmada.
Haddii xaddiga fayraska uu aan la ogaan karin, dhalmada caadiga waa suurtogal.
Si kastaba ha noqotee, haddii xaddiga fayraska la ogaan karo, qalliin cesarean
(C-section) ayaa badanaa la soo jeediyaa si loo yareeyo khatarta gudbinta inta
lagu jiro dhalmada.
### Daryeelka Ka Dib Dhalmada iyo Naas-nuujinta
Ka dib dhalmada, daryeelka joogtada ah ayaa weli muhiim ah.
Haweenka waa inay sii wadaan dawada xanunka ka dib dhalmada si ay u ilaashadaan
caafimaadkooda iyo yareeyaan khatarta ugudbinta canunga naas-nuujinta.
Marka laga hadlayo naas-nuujinta:
- *Haddii hooyadu ay qaadato dawada xanunka wax ku ool ah oo
leh xaddig aan la ogaan karin*, naas-nuujinta waa ammaan oo la soo jeedinayaa.
- *Haddii hooyadu aysan qaadan dawadan ama ay leedahay
xaddig la ogaan karo*, ka fogaanshaha naas-nuujinta ayaa la talinayaa si loo
xakameeyo gudbinta.
### Taageerada Nafsi
Haweenka uurka leh ee la nool HIV waxay la kulmaan caqabado
caafimaad oo kaliya ma ahan, laakiin sidoo kale caqabado nafsi. Caqabadaha,
takooridda, iyo dhibaatooyinka caafimaadka maskaxda ayaa soo bixi kara, taasoo
ka dhigaysa shabakadaha taageerada inay aad muhiim u yihiin. Daryeelayaasha
caafimaadka waa inay bixiyaan ilaha, la-talin, iyo kooxo taageero si ay
haweenka uga caawiyaan la qabsiga dhinacyada shucuurta ee nolosha HIV inta lagu
jiro uurka.
### Tixgelinta Sharciga iyo Anshaxa
Xuquuqda haweenka ee la xiriirta caafimaadka taranka iyo
daryeelka HIV waa in la ixtiraamaa. Sharciyada iyo siyaasadaha waa inay
ilaaliyaan haweenka HIV-qaadayaasha ka hortagga takooridda goobaha caafimaadka,
si loo hubiyo inay helaan daaweyn iyo taageero ku filan. Ogaanshaha iyo ixtiraamka
madax-bannaanida waa mabda'a aasaasiga ah ee maareynta daryeelka haweenka uurka
leh ee la nool HIV.
### Gabagabo
HIV/AIDS inta lagu jiro uurka waxay soo bandhigeysaa
caqabado muhiim ah, laakiin iyadoo la adeegsanayo faragelinada caafimaad ee
casriga ah, khataraha si weyn ayaa loo yareyn karaa. Ogaanshaha hore, daaweynta
dawadisa ee wax ku oolka ah, iyo
daryeelka uurka ee dhammeystiran ayaa lagama maarmaan u ah hubinta caafimaadka
hooyada iyo ilmaha. Nidaamyada taageerada iyo ilaalinta sharciga waxay door
muhiim ah ka ciyaaraan awood-siinta haweenka si ay u maareeyaan caafimaadkooda
iyo go'aannada ku saabsan uurka. Iyada oo cilmi-baarista sii socota,
waxbarashada iyo wacyigelinta joogtada ah ayaa noqon doonta muhiim si loo
daboolo baahiyaha haweenka uurka leh ee la nool HIV.
0 Comments